Het is de liefde die we niet begrijpen

Over liefde en verwachtingen

Bart Moeyaert Uitgeverij Querido 1999 95blz

De titel deed wat een titel hoort te doen. Hij sprak me aan. Het is de liefde die we niet begrijpen. In een oogopslag bleef vooral het woord liefde hangen. Misschien was dit niet toevallig. Enkele weken geleden ben ik zelf getrouwd met mijn grote liefde.

Dat terzijde.Afgelopen jaar ontdekte ik dat lezen ook écht ontspannend kan zijn. Afgezien van de tijdsdruk, vond ik deze leesopdracht dan ook verrassend aangenaam. De boeken die ik voor de opleiding mocht lezen, voelden niet als een verplichting. Integendeel: ik keek ernaar uit.

Hoe hard de liefde mij op het eerste gezicht ook aansprak, des te meer viel het verhaal me uiteindelijk wat tegen. Nu ja, laat me duidelijk zijn: het boek doet wat het belooft op de achterflap. Ik denk dat ik onbewust zat te wachten op een stationsromannetje maar daarin bleef ik op mijn honger zitten.

Gek genoeg voelt het voor mij alsof het hoofdpersonage zelf ook op dat romannetje zit te wachten, of romantiseert ze alleszins haar eigen niet altijd romantische leven. Een leven waarin liefde wel een grote rol speelt: de liefde van een moeder voor haar kinderen en omgekeerd, de liefde tussen broers en zussen, nieuwe mensen toelaten om in hun hart te sluiten, en teleurgesteld worden in hoe liefde soms blind kan maken.

Hoewel het boek relatief kort is, is het opgedeeld in drie delen. Drie momentopnames uit het leven van het gezin. In tegenstelling tot andere boeken die meestal over een hele tijdspanne gaan, beschrijft Moeyaert hier korte, intense episodes.

In deel één zitten ze als familie in de auto en ontstaat er een ruzie over de liefde van de moeder voor Bordzek, een niet zo lieve man die klaarblijkelijk zijn handen niet thuishoudt bij 1 van de kinderen. Het is een pijnlijke confrontatie tussen mama en zoon waarbij de moeder ondanks de grootste noodkreet van haar zoon toch partij blijft kiezen voor haar ‘liefde’. De situatie wordt haarfijn beschreven waardoor je verbeelding onmiddellijk aangewakkerd wordt en je emoties alle kanten uitzwieren.

In het tweede deel blijkt Bordzek verleden tijd. Oma is gestorven, en ze laat naast verdriet, ook een oude vriend na die mogelijks bij het gezin komt inwonen. Dit deel beschrijft tot in detail over welke gevoelens er spelen bij de personages. Er groeit hoop. Misschien brengt deze man een lichtpunt, warmte of veiligheid? Jammer genoeg wordt snel duidelijk dat ook deze bubbel wordt doorprikt. Heel wat bladzijden worden hier besteed aan een eenvoudige gebeurtenis: de man ophalen aan het station, maar net daardoor wordt de traagheid, de spanning en het afwachten bijna tastbaar.

Tot slot gaat het laatste deel over de oudste broer die het huis verlaat omwille van een nieuwe liefde van de moeder. In dit deel worden heel wat gedachten en gevoelens gedeeld met de lezer. Het hoofdpersonage ziet gedurende zijn afwezigheid haar broer in de kamer en hoort regelmatig zijn stem, opnieuw snakkend naar dat stukje broederliefde wat haar zo nauw aan het hart ligt. Het benadrukt haar groot gemis.

Ik begrijp waarom dit verhaal wordt aangeraden en waarom Bart Moeyaert een gerenommeerde schrijver is. Hij kan details zo prachtig weergeven, vult zijn tekst met metaforen, herhalingen en kleine observaties die de verbeelding op scherp zetten. Het laat zien hoe literatuur tussen de regels kan schrijven. Prachtig en tegelijk voor mij soms traag. Er zit weinig actie in het verhaal waardoor ik niet aangemoedigd werd om het in één keer uit te lezen. Het navertellen van het verhaal blijkt een uitdaging. Want eigenlijk is er heel erg weinig gebeurd. Het boek is een aaneenschakeling van gedachten, gevoelens, dromen en mijmeringen van het hoofdpersonage. Het begin en einde zijn niet duidelijk afgebakend. Ik moet er nog wat aan wennen.

De kracht die Bart Moeyaert bezit om stiltes zo krachtig naar boven te halen, de verbeelding zijn werk te laten doen en tussen de regels te leren lezen vond ik fijn om te ervaren. Het is niet voor alle leerlingen weggelegd om deze schakelingen al te kunnen maken. Het is uitdagend en wakkert de literaire knobbel zeker aan. Dit boek was voor mij literair een verrijking maar deed het verlangen om meer te lezen niet meteen aanwakkeren.