Penelope

Judith Vanistendael Uitgeverij Oogachtend 159 blz.

Het graphic novel is zonder twijfel één van mijn grootste ontdekkingen tijdens dit cultuuravontuur. Naar aanleiding van mijn presentatie over dit genre in de lessen van WES 2 koos ik er bewust voor om dit verder te verkennen. Wat me daarbij opnieuw opviel, is hoe sterk graphic novels van elkaar kunnen verschillen. Geen enkel genre lijkt zo uiteenlopend. In tegenstelling tot het eerder luchtige Heartstopper voelde dit verhaal meteen van een heel ander niveau.

Met Penelope van Judith Vanistendael wist ik niet helemaal wat te verwachten. Al snel wordt de link duidelijk met de mythische Penelope – de vrouw die wacht – via een verwijzing naar Odysseus.

De illustraties zijn prachtig, maar wat mij vooral trof, is hoe ze de verbeelding niet beperken, maar net voeden. De tekst blijft vaak beperkt, waardoor je als lezer veel zelf moet invullen. Dat maakt het lezen trager, maar ook intenser. Het verhaal start met een flashforward en maakt gebruik van dubbelafbeeldingen die twee gelijktijdige situaties tonen.

Het verhaal draait rond een gezin van drie: een moeder, een vader en een dochter. De moeder, Penelope, is een gedreven chirurg die al meer dan tien jaar regelmatig op missie vertrekt naar Syrië. De vader is dichter en probeert thuis alles draaiende te houden, terwijl hun 14-jarige dochter Helena zich bezighoudt met typische tienerzaken.

Wat me raakte, is hoe “normaal” dat komen en gaan lijkt, en tegelijk hoeveel energie het vraagt. Het gezin heeft een eigen ritme zonder haar ontwikkeld, waardoor haar aanwezigheid dat opnieuw verstoort. Tegelijk merk je dat Penelope zelf steeds moeilijker afstand kan nemen van haar werk. De beelden blijven door haar hoofd spoken — letterlijk zelfs, wanneer ze bij thuiskomst een ‘spook’ meebrengt in haar valies. Dit verwijst naar een patiënte die ze niet heeft kunnen redden en vormt een sterke visuele metafoor voor de last die ze meedraagt.

Penelope is een toegewijde moeder, maar niet volgens het klassieke beeld. Haar afwezigheid op belangrijke momenten — zoals wanneer haar dochter voor het eerst menstrueert — komt hard binnen. Ook haar omgeving heeft moeite met haar keuzes. Dat wordt mooi gesymboliseerd in een klein moment: wanneer bij het kerststalletje moeder Maria ontbreekt, willen vader en dochter die vervangen, terwijl Penelope vindt dat Jozef die rol ook kan opnemen.

Haar interne strijd tussen haar werk en haar rol thuis is voortdurend voelbaar. ’s Nachts zit ze aan het bed van haar dochter, terwijl ze overdag zichtbaar worstelt met het ‘gewone’ leven. Familiefeesten en alledaagse gesprekken lijken haar steeds minder te passen.

Wat dit verhaal voor mij zo sterk maakt, is dat het nergens oordeelt. Het toont en laat voelen, maar laat de interpretatie bij de lezer. Het open einde — waarbij Penelope verdwijnt en na vier jaar nog niet is teruggekeerd — laat je achter met vragen en maakt het verhaal des te intenser.

Als toekomstig leerkracht zie ik hier zeker potentieel, al vraagt dit verhaal maturiteit. De thematiek is zwaar, maar net daardoor waardevol. Het biedt kansen om stil te staan bij hoe beeld en tekst samen betekenis creëren en hoeveel ruimte er is voor interpretatie.

Penelope is geen gemakkelijk verhaal, maar wel één dat blijft hangen. Het toont dat liefde niet altijd past binnen onze verwachtingen. Soms is liefde complex, tegenstrijdig en moeilijk te begrijpen. Soms betekent liefde: loslaten.