Wanneer werkt groepswerk echt?

Uit het artikel blijkt dat groepswerk volgens onderzoek een van de krachtigste manieren is om tot echt leren te komen. Leerlingen verwerken leerstof grondiger, leren van elkaar en ontwikkelen tegelijk sociale en talige vaardigheden. Dat klinkt als de ideale werkvorm, en dat zal het ook wel zijn, op papier.

Bij mij roept groepswerk vooral gemengde gevoelens op.

Als leerling had ik er eerlijk gezegd een hekel aan. Niet omdat ik het nut er niet van inzag (hoewel ik er mogelijks als puber echt niet het nut van inzag), maar omdat het vaak oneerlijk aanvoelde. Als je graag goede punten wil halen, is het frustrerend wanneer je afhankelijk bent van groepsleden die minder gemotiveerd zijn. Het zorgde naar mijn gevoel eerder voor stress dan voor leerrijke samenwerkingen.

Wat dit artikel uit Fons voor mij heel duidelijk maakt, is dat ik niet alleen sta in dat gevoel. Groepswerk vraagt echt een doordachte aanpak, anders mist het zijn doel volledig, en daalt de motivatie dus nog voor ze aangewakkerd was.

Het is superbelangrijk dat de opdracht voldoende uitdagend en betekenisvol is. Er moet een reden zijn om deze taak in groep uit te voeren. Als leerlingen de taak evengoed individueel kunnen uitvoeren, heeft samenwerken weinig meerwaarde. Ik denk dat dit in mijn beleving zeker een groot gemis was. Leerlingen moeten het gevoel ervaren elkaar nodig te hebben. Door informatie te verdelen of leerlingen eerst expert te laten worden in een deel, wordt samenwerking noodzakelijk.

Toch blijft het voor mij een gevoelig punt, en heb ik dit zelf al gemerkt bij groepswerken of praktijklessen in mijn klas. Ook in goed georganiseerde groepswerken bestaat het risico dat sommige leerlingen hun karretje aanhangen. Het artikel stelt daarom voor om niet alleen het eindproduct, maar ook het proces te evalueren en bespreekbaar te maken. Dat vind ik als toekomstige leerkracht bijzonder waardevol.

Een goede oplossing zou het invoeren van peerevaluatie zijn. Het idee dat leerlingen elkaar beoordelen kan helpen om individuele inzet zichtbaarder te maken. Tegelijk stel ik me daar vragen bij: durven leerlingen elkaar echt eerlijk evalueren? Of speelt sociale druk — en de angst om minder populair te zijn — een grotere rol dan we denken?

Voor we evalueren, moet er natuurlijk eerst een duidelijke opdracht zijn. Structuur zou daarbij ‘the key’ zijn. Dat verrast me niet, ook in het lesgeven blijkt dat de sleutel tot succes. Leerlingen moeten weten wat er van hen verwacht wordt, welk eindproduct ze moeten opleveren en hoe ze moeten samenwerken. Relevante rollen binnen de groep kunnen daarbij helpen, anders dreigt er al snel ongelijkheid: één leerling doet het denkwerk, de anderen vullen aan. Als leerkracht lijkt me dit ook een hele uitdaging om dit te managen.

Een groepswerk valt of staat ook een beetje door de aan- of afwezigheid van een veilig klasklimaat. Leerlingen moeten zich comfortabel voelen om ideeën te delen, fouten te maken en in discussie te gaan. Dat is jammer genoeg in de praktijk een grote uitdaging.

Mijn eigen ervaring bevestigt dat groepswerk pas echt waardevol werd in het hoger onderwijs, wanneer iedereen dezelfde motivatie had om te slagen. Al ben ik me er wel van bewust dat het in het hoger onderwijs eenvoudiger werd door de zaadjes die geplant werden in eerdere jaren.

Misschien ligt de kracht van groepswerk niet in het feit dat leerlingen samenwerken, maar in de manier waarop ze leren samenwerken. En net daar spelen wij als leerkracht een belangrijke rol.

fons_8_2_bombeke.pdf

Download PDF • 942KB